„Z duszą na ramieniu”. O połączeniu rapu z poezją i kulisach teledysku

Czy rap i poezja mogą mówić tym samym językiem? Piotr „Skwaru” Kowalczyk postanowił to sprawdzić, tworząc utwór „Z duszą na ramieniu”, inspirowany wierszem Ewy Nauki. O nieoczekiwanym spotkaniu dwóch artystycznych światów, muzycznych eksperymentach i kulisach realizacji teledysku opowiadają sam raper oraz Marek Świerczek z Dębickiego Stowarzyszenia Filmowego, odpowiedzialny za zdjęcia i montaż.

„Z duszą na ramieniu” to debiut Skwara w poezji rapowanej, w którym hip-hop spotyka się z poetycką wrażliwością, soulowym brzmieniem i filmową narracją. Za produkcję muzyczną odpowiada Olecha Beats, a w refrenie można usłyszeć wokal Jadwigi Ćwik. Do utworu powstał również teledysk, w którym wystąpili Piotr „Skwaru” Kowalczyk, Jadwiga Ćwik, Weronika Nauka, Wiktoria Kawa, Ewa Nauka oraz Adrian „Spawn” Jarosz. Projekt został zrealizowany pod patronatem Fokus Media.

Jak doszło do tej nietypowej współpracy? Czy hip-hop można uznać za współczesną poezję? I jakie znaczenie kryje się za obrazami przedstawionymi w teledysku?

Od przypadkowego spotkania do poezji rapowanej

Fokus Media: „Z duszą na ramieniu” to Twój debiut w poezji rapowanej, inspirowany wierszem Ewy Nauki. Skąd wziął się pomysł, by właśnie temu utworowi nadać muzyczną formę?

Piotr „Skwaru” Kowalczyk: Tak naprawdę pomysł na połączenie hip-hopu z poezją narodził się zupełnie przypadkowo. Wcześniej nie interesowałem się jakoś szczególnie poezją. Miałem z nią jedynie sporadyczny kontakt, chociażby poprzez poezję śpiewaną Piotra Roguckiego czy Katarzyny Groniec. Można powiedzieć, że tylko trochę „liznąłem” tego świata.

Wszystko zaczęło się od zupełnego przypadku. Poznałem panią Ewę [Naukę – dop. red.] podczas wielkanocnego wernisażu, na którym prowadziła zajęcia rękodzielnicze dla dzieci. Ja byłem tam ze swoimi dziećmi, po prostu jako tata. Zaczęliśmy rozmawiać i w pewnym momencie pani Ewa wspomniała, że pisze wiersze.

Postanowiłem sprawdzić jej twórczość i wtedy trafiłem na wiersz „Z duszą na ramieniu”. Muszę przyznać, że zrobił na mnie ogromne wrażenie. Był napisany w taki sposób, że po prostu przeszły mnie ciarki. Wtedy pojawiła się we mnie myśl, że chciałbym kiedyś potrafić tworzyć teksty, które będą miały w sobie tyle emocji i głębi.

Zacząłem więc poznawać szerzej twórczość Ewy Nauki – jej tomiki poezji, bajki dla dzieci i inne publikacje. Zauważyłem coś niezwykłego: pani Ewa ma ogromny talent do malowania obrazów za pomocą słów. Czytając jej wiersze, człowiek nie tylko poznaje historię, ale wręcz widzi ją oczami wyobraźni i odczuwa emocje, które autorka chce przekazać.

I właśnie to mnie zainspirowało. Tak narodził się pomysł, żeby spróbować połączyć dwa światy – hip-hop, który jest mi bliski muzycznie, z poezją, która dzięki Ewie odkryła przede mną zupełnie nowe możliwości.

Fokus Media: Rap i poezja śpiewana mogą wydawać się odległymi gatunkami, choć oba opierają się na słowie, rytmie i emocjach. Jak Ty postrzegasz tę relację? Czy rap można nazwać współczesną formą poezji?

Skwaru: Myślę, że każdy wykonawca, który samodzielnie pisze swoje teksty, a nie tylko wykonuje utwory napisane przez kogoś innego, jest w pewnym sensie poetą. Może czasami mniejszym, czasami większym, ale jednak poetą.

Nie wiem natomiast, czy każdą poezję można bezpośrednio porównać z hip-hopem. Zarówno w hip-hopie, jak i w poezji czy innych gatunkach muzycznych mamy przecież bardzo różne poziomy twórczości. Jest muzyka bardziej komercyjna, jest bardziej emocjonalna, ambitna, ale zdarzają się też utwory tworzone wyłącznie pod publikę, bez większej głębi.

Podobnie jest z poezją. Dla mnie ogromne znaczenie ma to, czy twórca chce tylko coś przekazać, czy rzeczywiście chce pozostawić odbiorcę z jakąś myślą, emocją, może nawet śladem na duszy.

I właśnie to dostrzegam w twórczości pani Ewy, w środowisku, które ją otacza, w jej wydawcach i przyjaciołach. Tam przede wszystkim stawia się na jakość, na słowo i na to, żeby odbiorca po przeczytaniu wiersza nie pozostał obojętny. Żeby coś go zaintrygowało, poruszyło i zostało z nim na dłużej.

A jeśli chodzi o samo połączenie rapu z poezją, to myślę, że jak najbardziej jest ono naturalne. W końcu hip-hop również opiera się na słowie, emocjach, metaforach i opowiadaniu historii. Zresztą, mówiąc trochę żartobliwie, sam Tupac czytał Szekspira. Myślę więc, że te dwa światy wcale nie są od siebie tak odległe, jak mogłoby się wydawać.

„Nie trzeba rezygnować z własnego języka, żeby mówić o rzeczach głębszych”

Fokus Media: Interpretowanie własnych tekstów to jedno, ale zmierzenie się z twórczością innego autora to już zupełnie inne doświadczenie. Na ile chciałeś pozostać wierny pierwotnemu przekazowi wiersza, a na ile pozwoliłeś sobie na własną interpretację?

Skwaru: Początkowo mieliśmy z panią Ewą taki pomysł, że być może kiedyś uda się stworzyć i wydać kryminał. Był to jednak dopiero wstępny zamysł i uznaliśmy, że może przyjdzie na to odpowiedni moment w przyszłości. Postanowiliśmy więc zacząć od czegoś prostszego, a przynajmniej takiego, co wydawało mi się łatwiejsze do zrealizowania.

Na samym początku byłem bardzo mocno zainspirowany wierszem pani Ewy. Chciałem opisać przede wszystkim obraz, który pojawił się w mojej wyobraźni po jego przeczytaniu. Jednak w pewnym momencie zrozumiałem, że tytuł „Z duszą na ramieniu” można zinterpretować na wiele różnych sposobów. Postanowiłem więc spojrzeć na niego zupełnie po swojemu, tak, jakbym sam pisał wiersz.

Miałem też okazję uczestniczyć w spotkaniach poetyckich prowadzonych przez panią Ewę. Byłem tam przede wszystkim obserwatorem. Chciałem poznać lokalnych twórców, zobaczyć, jak pracują, jak postrzegają świat i w jaki sposób przekładają swoje emocje na słowa. Obserwując tych ludzi, wpadłem na pomysł, żeby spróbować stworzyć coś własnego – nie tylko kolejny hip-hopowy utwór, ale coś, co będzie miało w sobie więcej poetyckiej głębi.

Właśnie wtedy powstał tekst, który pisałem trochę tak, jakbym tworzył wiersz, ale jednocześnie zachowałem w nim hip-hopowy charakter. To zresztą mój debiut, jeśli chodzi o taką formę twórczości.

Co ciekawe, jest to również mój debiut jako wokalisty w takim bardziej naturalnym, melodyjnym wydaniu (śmiech). Musiałem specjalnie na potrzeby tego utworu nauczyć się śpiewać. Oczywiście nie będę udawał, że jestem jakimś wybitnym wokalistą, ale nauczyłem się tyle, ile potrafiłem, i dałem z siebie wszystko.

Jeśli chodzi o samą interpretację, myślę, że ostatecznie jest ona w dużej mierze moja. Natomiast pani Ewa była dla mnie ogromną inspiracją i punktem odniesienia. Co ciekawe, podczas pisania nie zastanawiałem się przede wszystkim nad tym, co spodoba się publiczności. Najbardziej zależało mi na tym, żeby spodobało się to pani Ewie.

Nie chciałem jej naśladować ani udawać, że potrafię pisać tak jak ona. Chciałem raczej, żeby pewna wrażliwość i sposób patrzenia na świat, które odnalazłem w jej poezji, znalazły swoje miejsce w moim własnym stylu pisania tekstów.

Nie wiem, na ile mi się to udało, ale mam poczucie, że przynajmniej częściowo tak właśnie się stało. I myślę, że ten utwór jest dla mnie początkiem pewnej zmiany w postrzeganiu własnej twórczości. Być może dla kogoś to nie będzie wielki przełom, ale dla mnie jest to ogromny krok naprzód. Zrozumiałem, że można zachować rymy, hip-hopowy charakter i własny styl, a jednocześnie przekazywać coś naprawdę ważnego.

.

Hip-hop, soul i żywe instrumenty. Jak powstawał utwór „Z duszą na ramieniu”?

Fokus Media: Za produkcję muzyczną odpowiada Olecha Beats, a w refrenie słyszymy również Jadwigę Ćwik. Jak wyglądało budowanie muzycznej warstwy utworu? Czy od początku zakładałeś, że rapowane zwrotki zostaną zestawione z delikatniejszym, śpiewanym wokalem?

Skwaru: Początkowo zakładałem, że cały utwór będzie śpiewany. Chciałem połączyć delikatne klimaty R&B i soulu z hip-hopem, unikając typowo popowego brzmienia. W pewnym momencie jednak doszedłem do wniosku, że mój warsztat wokalny nie jest jeszcze na tyle rozwinięty, żeby udźwignąć cały utwór śpiewany. Dlatego ostatecznie zdecydowałem się na połączenie rapowanych zwrotek ze śpiewanym refrenem.

Ogromną rolę w powstaniu muzyki odegrał Olecha Beats. Nie tylko tworzy świetne bity, ale również gra na różnych instrumentach. Całą produkcję muzyczną tworzyliśmy wspólnie. Miałem okazję siedzieć z nim w studiu i po raz pierwszy tak naprawdę uczestniczyć w procesie tworzenia muzyki z kimś, kto ma w tej dziedzinie znacznie większe doświadczenie ode mnie. To było dla mnie bardzo ciekawe doświadczenie, szczególnie że po raz pierwszy pracowałem nad utworem z tak dużym udziałem żywych instrumentów. Być może melodia nie jest skomplikowana, ale moim zdaniem ma duszę.

Nie można też pominąć Jadwigi Ćwik, której przepiękny głos nadał refrenowi wyjątkowego charakteru. Wprowadziła do tego dość mrocznego utworu romantyczny i emocjonalny klimat. Co więcej, Jadwiga wystąpiła również w teledysku, odgrywając jedną z jego kluczowych ról.

Dwie dusze, jedna historia. Kulisy teledysku Skwara

Fokus Media: W teledysku wystąpiło kilka osób, które pomogły opowiedzieć tę historię. Jak wyglądał dobór obsady i współpraca na planie? Czy aktorzy mieli przestrzeń na własne interpretacje, czy raczej realizowaliście ściśle określony scenariusz?

Skwaru: Tak naprawdę nie organizowaliśmy żadnego wielkiego castingu. Z Markiem współpracujemy już od około siedmiu lat i przez ten czas zrealizowaliśmy wspólnie kilkanaście, a może nawet kilkadziesiąt teledysków. Poznaliśmy więc sporo osób związanych z kulturą, muzyką, aktorstwem, telewizją czy działalnością influencerską. Mieliśmy już pewną grupę ludzi, których możliwości i talent znaliśmy.

W teledysku Jadwiga Ćwik wcieliła się w dobrą duszę, która ciągnie człowieka w stronę dobra. Z kolei Wiktoria Kawa, dla której był to debiut teledyskowy, zagrała złą duszę. Uważam, że jak na pierwszy występ przed kamerą poradziła sobie fenomenalnie.

Pojawia się również Ewa Nauka, której postać celowo pokazaliśmy dość krótko. Mam bowiem nadzieję, że to nie będzie nasza ostatnia współpraca i że jeszcze nie raz spotkamy się przy wspólnych projektach.

Występuje także Weronika Nauka, która recytuje wiersze w słuchowisku pani Ewy. Muszę przyznać, że idealnie odnalazła się w postaci, którą sobie wyobraziłem. Jej głos, sposób bycia i doświadczenie przed kamerą doskonale pasowały do tej roli.

Nie mogę też pominąć mojego przyjaciela, kolegi z zespołu PSS, Adriana Jarosza, znanego jako Spawn, który wcielił się w rolę policjanta. Jako kolega z zespołu mogę powiedzieć tylko jedno – jestem pod ogromnym wrażeniem jego występu. Takiego policjanta to chyba sam bym się wystraszył! (śmiech)

Cały proces obsadzania ról odbywał się bardzo spontanicznie. Niektóre osoby dołączały do projektu w trakcie jego powstawania, ponieważ sam scenariusz stopniowo się rozwijał i nabierał nowych pomysłów. To była bardzo naturalna współpraca, oparta przede wszystkim na wzajemnym zaufaniu i znajomości ludzi, z którymi pracujemy.

Walka w zaświatach. Marek Świerczek o filmowej interpretacji utworu

Fokus Media: Marku, odpowiadałeś za zdjęcia i montaż teledysku „Z duszą na ramieniu”. Jak wyglądało przełożenie poetyckiego tekstu i muzyki na język obrazu? Czy od początku miałeś konkretną wizję tego, jak opowiedzieć tę historię, czy koncepcja ewoluowała podczas realizacji?

Marek Świerczek: Podczas pracy ze Skwarem i aktorkami niejednokrotnie mierzyliśmy się z trudnymi warunkami na planie. Wymagało to szukania rozwiązań na bieżąco, a czasem wręcz ratowania poszczególnych ujęć. Dlatego postanowiłem przedstawić tę historię również przez pryzmat własnej wizji artystycznej.

Wyobraziłem sobie Skwara jako człowieka, który po śmierci toczy walkę w zaświatach. Już w pierwszych sekundach teledysku pokazujemy, że jego bohater nie żyje, a dalsza część obrazu przedstawia to, co dzieje się z nim później.

Co istotne, tworząc teledysk, nie opierałem się bezpośrednio na pierwotnym wierszu Ewy Nauki, lecz na tekście utworu Skwara, który powstał na jego podstawie. Myślę, że obaj podeszliśmy do tej historii w podobny sposób. Skwaru przełożył emocje zawarte w poezji na męską perspektywę, a ja starałem się oddać tę interpretację za pomocą obrazu.

W refrenie pojawia się odniesienie do kobiety, która była „z duszą na ramieniu”, natomiast w zwrotkach to męski bohater umiera. Właśnie ten kontrast stał się dla mnie punktem wyjścia do przedstawienia historii o śmierci i walce w zaświatach.

„Z duszą na ramieniu” – zobacz teledysk

Utwór „Z duszą na ramieniu” to efekt spotkania twórców reprezentujących różne dziedziny sztuki. Inspiracja poezją Ewy Nauki stała się punktem wyjścia do stworzenia autorskiego tekstu rapowego, muzycznej kompozycji oraz teledysku, który nadaje opowieści kolejną warstwę interpretacyjną.

Projekt pokazuje, że granice między rapem a poezją nie muszą być sztywne, a współpraca artystów o różnych doświadczeniach może prowadzić do powstania nieoczywistych form wyrazu.

Teledysk „Skwaru & Ewa Nauka feat. Jadwiga Ćwik – Z duszą na ramieniu”, prod. Olecha Beats, można obejrzeć w serwisie YouTube:

---