„Kalendarz gospodarza” w Sanoku – wystawa miniatur Anny Gawrońskiej

W piątek, 14 sierpnia na Rynku Galicyjskim Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku odbył się wernisaż wystawy malarstwa Anny Gawrońskiej „Kalendarz gospodarza – średniowieczne miniatury”. Ekspozycja, którą można oglądać w budynku z Jaślisk potrwa do 18 września 2026 roku.

Manuskrypty i iluminacje – sztuka średniowiecznych skrybów

Na wystawie zaprezentowano prace inspirowane sztuką manuskryptów, czyli ręcznie pisanych ksiąg, które stanowią najliczniejszą grupę zabytków pozostałych po średniowieczu. Ich karty zdobiły ilustracje nazywane z łaciny iluminacjami – czyli rozświetleniem lub rozjaśnieniem tekstu za pomocą obrazu. W skład iluminacji wchodziły bogato zdobione inicjały, czyli powiększone pierwsze litery rozdziałów, bordiury otaczające całą stronicę tekstu, a także miniatury – maleńkie obrazki. Jak podkreślono podczas wernisażu, nazwa miniatur nie wzięła się od ich niewielkiego rozmiaru, lecz od czerwieni motywów malowanych jaskrawym cynobrem, czyli minią – tlenkiem ołowiu.

Kalendarz gospodarski, czyli miesiące, zodiak i prace polowe

Centralnym motywem wystawy stał się kalendarz gospodarski, który przedstawiał kolejne miesiące roku wraz z wstępującymi znakami zodiaku oraz pracami tradycyjnie wiązanymi z daną porą roku. Jak zauważono, w bogatym materiale źródłowym widoczne były przesunięcia w realizacji poszczególnych prac gospodarskich były one odbiciem różnic klimatycznych między miejscami, w których powstawały historyczne kalendarze.

Anna Gawrońska – konserwatorka, która stała się „współczesnym skrybą”

Autorka wystawy jest artystką i konserwatorką sztuki. Miniaturami zajęła się w ostatnich latach pracy w pracowni konserwacji Muzeum Krakowa, a zachwyt tą dziedziną zaowocował tworzeniem maleńkich arcydzieł średniowiecznych. Podczas wernisażu podkreślano, że dla twórców określanych mianem „współczesnych skrybów” do których zaliczana jest autorka – kluczowa jest wiedza zarówno o technologii i technikach powstawania tekstów pisanych, w tym o zmiennym w czasie i miejscu kroju pisma, jak i o zdobieniu, czyli tworzeniu inicjałów oraz malowaniu miniatur.

Anna Gawrońska została inicjatorką i współorganizatorką wielu wystaw oraz warsztatów malowania średniowiecznych miniatur. Jej prace, prezentowane zarówno na wystawach zbiorowych, jak i indywidualnych, można było wcześniej oglądać w kilkudziesięciu miejscach związanych z tematyką miniatur, m.in. w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie, Bibliotece Jagiellońskiej, Bibliotece Kórnickiej w Poznaniu, Klasztorze Benedyktynów w Tyńcu, Muzeum Bieszczadzkiego Parku Narodowego w Ustrzykach Dolnych, Arboretum w Bolestraszycach, a także w muzeach w Oświęcimiu, Niepołomicach i Siedlęcinie, w bibliotekach Krakowa, Chrzanowa i Andrychowa, w skansenie w Wygiełzowie oraz w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Sanocka wystawa dołączyła do tej długiej listy prezentacji jej twórczości.